خراسان شمالی که ذخایر ارزشمندی از باریت، هماتیت، سرب، روی و بوکسیت را در خود جای داده، این روزها بیش از هر زمان دیگری به بهرهبرداری از این گنجینههای پنهان نزدیک شده و اجرای برنامههای جدید در حوزه معدن، امیدها را برای شکلگیری یک جهش اقتصادی مبتنی بر تولید، اشتغال و ارزشآفرینی افزایش داده است.
به گزارش مرکز رسانه بامداد؛ به نقل از ایرنا، خراسان شمالی اگرچه بیشتر با کشاورزی، دامپروری و طبیعت بکر خود شناخته میشود، اما در زیر لایههای خاک این سرزمین، ذخایر ارزشمند معدنی قرار گرفته که میتواند موتور محرک توسعه اقتصادی استان باشد.
وجود ذخایر غنی باریت، هماتیت، سرب، روی، بوکسیت و انواع مواد معدنی ساختمانی، این استان را به یکی از مناطق مستعد معدنی کشور تبدیل کرده است.
با این حال طی سالهای گذشته بخشی از این ظرفیتها به دلایل مختلف از جمله نبود زیرساختهای لازم، کمبود سرمایهگذاری و خامفروشی مواد معدنی، آنگونه که باید در خدمت توسعه استان قرار نگرفتهاند.
اکنون اما برنامه عملیاتی جدید سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان شمالی با تمرکز بر سه محور فعالسازی ظرفیتهای بلااستفاده، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه بازار و صادرات، نویدبخش فصلی تازه در بخش معدن استان است.
احیای معادن راکد؛ بازگشت فعالیت به ذخایر خاموش
بسیاری از معادن خراسان شمالی سالهاست به دلایل مختلف از چرخه تولید خارج شدهاند؛ معادنی که میتوانستند برای دهها نفر اشتغال ایجاد کنند و ارزش افزوده قابل توجهی برای استان به همراه داشته باشند.
بر اساس برنامهریزی انجام شده، پنج معدن راکد استان در سال جاری احیا خواهند شد. این اقدام از طریق بهرهگیری از ظرفیت کارگروههای رفع موانع تولید و همچنین واگذاری از طریق مزایده دنبال میشود.
معدن هماتیت اسفراین، معدن کلسیت قرهمیدان و معادن باریت راز و جرگلان از جمله معادنی هستند که در فهرست احیا قرار گرفتهاند. بازگشت فعالیت به این معادن نه تنها به معنای استخراج دوباره ذخایر معدنی است، بلکه میتواند زمینهساز رونق اقتصادی در مناطق کمتر برخوردار و افزایش فرصتهای شغلی باشد.
کارشناسان معتقدند هر معدن فعال، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را در حوزه حملونقل، خدمات، ماشینآلات و صنایع وابسته ایجاد میکند و همین موضوع اهمیت احیای معادن را دوچندان میسازد.
بر اساس اعلام اداره کل صنعت، معدن و تجارت خراسان شمالی، در قالب برنامه عملیاتی سال جاری، پنج معدن راکد استان به چرخه فعالیت بازخواهند گشت.
با فعال شدن این معادن، پیشبینی میشود دستکم ۵۰ فرصت شغلی مستقیم در بخش معدن ایجاد شود. این میزان اشتغال اگرچه در نگاه نخست عدد بزرگی به نظر نمیرسد، اما در مناطق معدنی و روستاهای اطراف میتواند تأثیر قابل توجهی بر معیشت خانوارها و کاهش مهاجرت به شهرها داشته باشد.
از سوی دیگر، فعال شدن این معادن میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران جدید به بخش معدن استان را نیز فراهم کند و مسیر توسعه فعالیتهای معدنی را هموارتر سازد.
عبور از خامفروشی؛ گام بلند به سوی ارزش افزوده
یکی از چالشهای دیرینه بخش معدن در خراسان شمالی، خامفروشی مواد معدنی بوده است؛ روندی که موجب میشود بخش عمده ارزش اقتصادی مواد استخراج شده در خارج از استان یا حتی خارج از کشور ایجاد شود.
در همین راستا، توسعه صنایع فرآوری به عنوان یکی از راهبردهای اصلی برنامه جدید معدنی استان تعریف شده است. احداث کارخانه فرآوری سرب و روی آلبلاغ اسفراین، کارخانه فرآوری باریت در راز و جرگلان، واحد تولید کنسانتره هماتیت در اسفراین و توسعه صنایع پاییندستی زنجیره آلومینای جاجرم از مهمترین طرحهایی هستند که برای تحقق این هدف دنبال میشوند.
راهاندازی این واحدها میتواند علاوه بر افزایش ارزش افزوده محصولات معدنی، زمینه اشتغال گستردهتر نیروهای متخصص و افزایش درآمدهای استان را فراهم کند.
یکی از مهمترین پروژههای پیشبینی شده در این برنامه، احداث کارخانه فرآوری سرب و روی آلبلاغ اسفراین است که ظرفیت اسمی استخراج و فرآوری آن ۷۰ هزار تن در سال برآورد شده است.
چنین ظرفیتی میتواند جایگاه خراسان شمالی را در زنجیره تولید مواد معدنی کشور ارتقا داده و وابستگی به فروش مواد خام را کاهش دهد. در کنار آن، توسعه زنجیره آلومینا در جاجرم نیز میتواند به شکلگیری صنایع پاییندستی و تکمیل حلقههای تولید در استان منجر شود.
کارشناسان اقتصادی معتقدند هرچه سهم فرآوری در بخش معدن افزایش یابد، میزان ارزش افزوده، اشتغال و درآمد حاصل از منابع معدنی نیز بیشتر خواهد شد.
زیرساخت؛ حلقه مفقوده توسعه معدنی
با وجود همه ظرفیتهای موجود، توسعه بخش معدن بدون فراهم شدن زیرساختهای لازم امکانپذیر نیست. تامین برق پایدار، احداث جادههای دسترسی، ایجاد پایانه مواد معدنی و تشکیل صندوق حمایت از سرمایهگذاری معدنی از جمله نیازهای اساسی این بخش به شمار میرود.
فعالان اقتصادی معتقدند اگر این زیرساختها همزمان با توسعه معادن فراهم شود، خراسان شمالی میتواند به یکی از قطبهای معدنی شمال شرق کشور تبدیل شود؛ جایگاهی که با توجه به ذخایر موجود و موقعیت مرزی استان، دور از دسترس نخواهد بود.
امروز معادن خراسان شمالی در آستانه فصل تازهای از فعالیت قرار گرفتهاند. برنامهریزی برای احیای معادن راکد، توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش نشان میدهد نگاه به بخش معدن از استخراج صرف، به سمت توسعه پایدار و ارزشآفرینی تغییر کرده است.
اگر این برنامهها مطابق زمانبندی به مرحله اجرا برسند، معادن استان میتوانند به یکی از مهمترین پیشرانهای اقتصادی خراسان شمالی تبدیل شوند؛ ظرفیتی که سالها در دل کوهها و دشتهای استان نهفته بود و اکنون بیش از هر زمان دیگری آماده شکوفایی و نقشآفرینی در توسعه منطقه است.
استان خراسان شمالی ۲۹۶ واحد معدنی دارد که اکنون ۹۰ واحد سلب شده و ۱۴۱ واحد فعال و ۶۵ واحد هم غیرفعال است به عبارت دیگر ۶۸ درصد معادن فعال است.
افزایش قیمت تمام شده انجام فعالیت ها، نبود واحدهای فرآوری و پرداخت نشدن تسهیلات مورد نیاز تامین نقدینگی سبب شده تا ۶۵ معدن استان غیرفعال شود.
۳۱ ماده معدنی از ۶۸ ماده معدنی موجود در کشور در خراسان شمالی وجود دارد و میزان ذخیره قطعی معادن این استان یک میلیارد و ۵۸ میلیون تن و میزان استخراج اسمی معادن ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تن است.
سالانه پنج میلیون و ۸۰۰ هزار تن ماده معدنی در استان خراسان شمالی استخراج می شود.
