به گزارش مرکز رسانهٔ بامداد؛ به نقل از ایرنا، خراسان رضوی بهعنوان یکی از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی سالهاست با چالشهای فزایندهای همچون افت منابع آبی تجدیدپذیرو سطح سفرههای زیرزمینی و ناپایداری اقلیمی مواجه است؛ در چنین شرایطی اجرای سامانههای نوین آبیاری بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای مدیریت مصرف آب نقشی تعیینکننده در حفظ بهرهوری، پایداری تولید و سازگاری بخش کشاورزی با شرایط جدید اقلیمی ایفاء میکند.
با تشدید نوسانات دمایی، کاهش و بی نظمی بارشها و افزایش فشار بر منابع آب، این خطه بیش از پیش به اجرای راهکارهای کارآمد در مدیریت مصرف آب نیاز دارد.
در این میان توسعه و استقرار سامانههای نوین آبیاری از جمله آبیاری تحت فشار بهعنوان یک رویکرد عملیاتی، بهرهوری آب را افزایش داده، اتلاف را کاهش میدهد و زمینه پایداری تولید کشاورزی در شرایط اقلیمی متغیر را فراهم میکند.
بخش کشاورزی خراسان رضوی به دلیل وسعت اراضی زیر کشت، تنوع اقلیمی و سهم قابل توجه در تامین امنیت غذایی، همواره وابستگی بالایی به منابع آب داشته است. با این حال، تداوم خشکسالیهای متوالی، کاهش بارندگیهای موثر، افزایش دمای متوسط سالانه و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، ساختار سنتی مصرف آب در این بخش را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
بر اساس دادههای اقلیمی و هیدرولوژیکی(آبشناسی) خراسان رضوی در زمره استانهای با تنش آبی بالاست و استمرار روشهای سنتی آبیاری نهتنها موجب کاهش راندمان تولید بلکه باعث تشدید بحران آب در سطح دشتها و مناطق روستایی شده است.
در این میان، توسعه سامانههای نوین آبیاری شامل؛ آبیاری تحت فشار، قطرهای، بارانی و کمفشار بهعنوان یکی از سیاستهای محوری بخش کشاورزی مورد توجه جدی دستگاههای اجرایی و برنامهریزان قرار گرفته است.
این سامانهها با هدف افزایش بهرهوری مصرف آب، کاهش تلفات ناشی از تبخیر و نفوذ عمقی و توزیع یکنواخت آب در مزرعه طراحی شدهاند و میتوانند نقش مؤثری در بهینهسازی مصرف منابع محدود آبی ایفاء کنند.
تجربههای اجرایی در مناطق مختلف خراسان رضوی نشان میدهد که استفاده از این روشها، علاوه بر صرفهجویی قابل توجه در مصرف آب، به بهبود عملکرد محصول، افزایش درآمد کشاورزان و کاهش هزینههای تولید منجر شده است.
از منظر اقلیمی، سامانههای نوین آبیاری ابزاری مهم برای سازگاری با تغییرات اقلیم به شمار میروند؛ کاهش وابستگی به بارشهای نامنظم، امکان برنامهریزی دقیقتر آبیاری و افزایش تابآوری مزارع در برابر تنشهای خشکی، از جمله مزایایی است که این سامانهها برای کشاورزی استان به همراه دارند.
در شرایطی که پیشبینیها از تداوم روند گرمتر و خشکتر شدن اقلیم منطقه حکایت دارد، حرکت به سمت فناوریهای نوین آبیاری دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ تولید و معیشت کشاورزان محسوب میشود.
با وجود این، اجرای گسترده سامانههای نوین آبیاری در خراسان رضوی با چالشهایی همچون هزینههای اولیه، نیاز به آموزش بهرهبرداران، نگهداری فنی و تامین زیرساختهای لازم همراه است.
به عقیده کارشناسان، بررسی میزان اثربخشی این سامانهها، ارزیابی پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی آنها و تحلیل نقش حمایتی دولت و نهادهای مرتبط، میتواند تصویری روشن از مسیر پیشروی کشاورزی استان در مواجهه با بحران آب و تغییر اقلیم ارائه دهد؛ مسیری که موفقیت آن، تضمینکننده پایداری کشاورزی و امنیت غذایی در خراسان رضوی خواهد بود.
رییس سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی گفت: اهمیت اجرای سامانههای نوین آبیاری در خراسان رضوی با توجه به اقلیم منطقه بهگونهای است که این موضوع دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای بقای کشاورزی و اقتصاد استان محسوب میشود.
مجید جعفری با اشاره به اینکه خراسان رضوی با چالشهای جدی کمآبی، خشکسالیهای پیاپی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی مواجه است، افزود: روشهای سنتی آبیاری در شرایط اقلیمی خشک، منجر به هدر رفت قابل توجه آب از طریق تبخیر و نفوذ غیرقابل کنترل در خاک میشود.
وی ادامه داد: در حالیکه سامانههای نوین آبیاری امکان میدهند آب مستقیم و هدفمند به ریشه گیاه برسد و از این طریق مصرف آب کاهش یافته و تخلیه سریع آبخوانهای زیرزمینی نیز تا حد قابل توجهی کنترل میشود.
وی در ادامه به جنبههای اثرگذاری این سامانهها اشاره کرد و گفت: از مهمترین پیامدهای اجرای سامانههای نوین آبیاری، مقابله مؤثر با بحران کمآبی و مدیریت بهتر منابع آب است. همچنین این رویکرد با افزایش بهرهوری در مزرعه به تولید پایدار کمک میکند.
رییس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با بیان اینکه سامانههای نوین آبیاری، قابلیت مدیریت دقیق میزان آب و امکان استفاده از روشهای تغذیه همراه با آبیاری را فراهم میکنند، اظهار کرد: این نوع مدیریت میتواند به افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی منجر شود.
مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در تشریح مزایای اجرای سامانههای نوین آبیاری در استان گفت: این سیستمها با کنترل دقیق مقدار و نحوه توزیع آب، نقش مؤثری در جلوگیری از «فرسایش خاک» دارد و از تخریب ساختار خاک، شستوشوی مواد مغذی و کاهش حاصلخیزی اراضی جلوگیری میکند.
محمد قیصری افزود: حفظ سلامت خاک نهتنها برای تولید فعلی بلکه برای نسلهای آینده اهمیت حیاتی دارد.
وی با اشاره به جنبههای اقتصادی اجرای این طرح ادامه داد: اگرچه استقرار سامانههای نوین آبیاری در مراحل ابتدایی نیازمند سرمایهگذاری اولیه است اما در بلندمدت موجب کاهش هزینههای کود دهی، کاهش نیاز به نیروی انسانی، بهینهسازی مصرف انرژی و مدیریت دقیقتر مزرعه میشود و این یعنی کشاورز با صرفهجویی مداوم در منابع، بهرهوری بالاتری به دست میآورد.
مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی استان تاکید کرد: پایداری اقتصادی و امنیت غذایی استان نیز در گرو توسعه این سامانههاست و با توجه به اینکه بخش عمدهای از اقتصاد و اشتغال خراسان رضوی به کشاورزی وابسته است، ادامه روشهای سنتی آبیاری میتواند پیامدهایی چون کاهش منابع آب زیرزمینی، مهاجرت روستاییان و تضعیف چرخه اقتصادی مناطق کشاورزی را به دنبال داشته باشد.
او افزود: در مقابل، اجرای سامانههای نوین آبیاری تضمینکننده امنیت شغلی کشاورزان و پایداری تولید محصولات کشاورزی خواهد بود.
مدیر آب و خاک استان در پاسخ به پرسش درباره وضعیت خراسان رضوی در زمینه اجرای طرح سامانههای نوین آبیاری اظهار کرد: خوشبختانه این طرحها با استقبال مناسب کشاورزان بهویژه در مناطق دارای محدودیت منابع آبی با سرعت قابل توجهی در حال اجراست.
قیصری بیان کرد: دولت نیز با ارائه کمکهای بلاعوض، نقش حمایتی موثری در توسعه این سامانهها دارد و در صورت تخصیص اعتبارات بیشتر انتظار میرود در سالهای آینده سطح بیشتری از اراضی کشاورزی استان به این سیستمها مجهز شود.
وی افزود: اجرای طرحهای نوین آبیاری در استان از اوایل دهه هفتاد آغاز شده و تاکنون بیش از۲۰۳ هزار هکتار از اراضی مستعد به این سامانهها مجهز گردیده است.
وی ادامه داد: طبق مطالعات انجامشده، مجموع اراضی مستعد اجرای این طرحها در خراسان رضوی حدود ۳۹۰ هزار هکتار برآورد شده که تاکنون حدود ۵۲ درصد آن تحت پوشش سامانههای نوین قرار گرفته و مهمترین عامل محدودکننده توسعه آن کمبود اعتبارات است.
قیصری اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ میزان اجرای این سامانهها در سطح پنج هزار و ۶۰۴ هکتار بوده و با تخصیص اعتبار جدید روند توسعه طرح در سال جاری نیز با قوت ادامه دارد.
وی تاکید کرد: هدف نهایی، تجهیز تمامی اراضی مستعد استان به سامانههای نوین آبیاری و گذر کامل از شیوههای سنتی به فناوریهای کارآمد و سازگار با منابع محدود آب است.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در ادامه به چالشهای پیش روی اجرای گستردهتر سامانههای نوین آبیاری اشاره کرد و گفت: با وجود استقبال کشاورزان و مزایای فراوان این سامانهها، محدودیت اعتبارات دولتی همچنان اصلیترین مانع محسوب میشود.
او افزود: همچنین ضرورت افزایش سطح دانش فنی و مهارت کشاورزان در زمینه نصب، راهاندازی، نگهداری و بهرهبرداری صحیح از این سیستمها امری حیاتی است.
قیصری تاکید کرد: برای رفع این موانع نیازمند تخصیص اعتبارات پایدار و کافی، توسعه برنامههای آموزشی و ترویجی مستمر برای کشاورزان و کارشناسان و نیز همکاری نزدیک بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان در ارائه راهکارهای نوین و خدمات پس از فروش هستیم.
وی افزود: در سال جاری تمرکز بر تکمیل پروژههای نیمهتمام و اولویتبندی مناطق با بحران شدید کمآبی برای اجرای طرحهای نوین آبیاری است. همچنین تلاش میشود تا با تسهیل فرآیندهای اداری و ارائه مشاورههای فنی؛ کشاورزان بیشتری را به سمت استفاده از این فناوریهای کارآمد سوق دهیم.
مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی، چشمانداز آینده اجرای سامانههای نوین آبیاری در استان را امیدوارکننده توصیف کرد و گفت:با توجه به اهمیت روزافزون مدیریت منابع آب و لزوم سازگاری با تغییرات اقلیمی انتظار میرود با افزایش اعتبارات، توسعه فرهنگ استفاده از فناوریهای نوین و مشارکت فعالتر کشاورزان، شاهد گسترش چشمگیر این سامانهها در سالهای آتی باشیم.
وی تاکید کرد: این مهم نهتنها به حفظ و ارتقاء بهرهوری بخش کشاورزی استان کمک می کند بلکه نقش اساسی در تامین امنیت غذایی و پایداری اقتصادی منطقه ایفاء خواهد کرد.
قیصری در پایان بیان کرد: گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی دانشبنیان و فناورانه مسیری است که خراسان رضوی با جدیت آن را دنبال میکند و سامانههای نوین آبیاری یکی از ارکان اصلی این تحول راهبردی محسوب میشود.
