اختلالهای گسترده و مداوم اینترنت در ماههای اخیر، اقتصاد دیجیتال ایران را با چالشی جدی روبهرو کرده است؛ چالشی که به گفته فعالان این حوزه دیگر صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه به موضوعی اقتصادی تبدیل شده است.
به گزارش مرکز رسانه بامداد؛ به نقل از ایرنا، مشکلات اخیر در حوزه اینترنت بر اشتغال، سرمایهگذاری و فعالیت روزمره کسبوکارها اثر مستقیم گذاشته است، به طوری که با کاهش ۷۰ درصدی تراکنش ها و افزایش ۱۲۰ درصدی هزینه ها در زیرساخت شرکت ها مواجهیم.
بر اساس گزارش انجمن بلاکچین ایران که حاصل استخراج از داده های میدانی و مصاحبه با مدیران ارشد کسب و کارها است، طی حدود دو ماه گذشته، بیثباتی ارتباطی و اختلالهای گسترده اینترنت فشار قابل توجهی بر بخشهای مختلف اقتصاد دیجیتال وارد کرده است؛ وضعیتی که باعث شده بسیاری از کسبوکارها از برنامههای توسعه فاصله بگیرند و تمرکز خود را بر ادامه فعالیت و حفظ بقا بگذارند.
خسارتهای چندصد هزار میلیارد تومانی
برآوردهای انجامشده نشان میدهد که خسارت ناشی از قطعی و اختلال اینترنت روزانه بین ۳ تا ۸ هزار میلیارد تومان بوده است. در مجموع طی حدود ۶۰ تا ۷۰ روز گذشته، این خسارتها به رقمی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
با این حال، فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال معتقدند بخش مهمی از آسیبها اساساً قابل اندازهگیری دقیق نیست. کاهش اعتماد کاربران، آسیب دیدن اعتبار برندها، توقف یا تعویق سرمایهگذاریها و مهاجرت نیروی انسانی متخصص از جمله خسارتهایی هستند که آثار آنها در بلندمدت نمایان میشود و در آمارهای اقتصادی بهسادگی قابل محاسبه نیست.
در اقتصاد امروز، اینترنت دیگر صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست. بسیاری از فعالیتهای اقتصادی از فروش و بازاریابی گرفته تا ارائه خدمات و ارتباط با مشتریان بر پایه دسترسی پایدار به اینترنت شکل گرفته است. در نتیجه هرگونه اختلال در این زیرساخت میتواند زنجیره فعالیت اقتصادی را با مشکل مواجه کند.
کسبوکارهای کوچک؛ نخستین قربانیان بیشترین فشار ناشی از اختلال اینترنت بر دوش کسبوکارهای کوچک و متوسط قرار گرفته است. این گروه از کسبوکارها معمولاً سرمایه در گردش محدودی دارند و بخش مهمی از فروش و ارتباط با مشتریان آنها از طریق بسترهای آنلاین انجام میشود.
کاهش دسترسی کاربران به پلتفرمهای آنلاین، افت تعامل در شبکههای اجتماعی و اختلال در ابزارهای بازاریابی دیجیتال باعث شده بسیاری از این کسبوکارها با کاهش شدید فروش مواجه شوند. در برخی موارد حتی ارتباط مستقیم با مشتریان نیز مختل شده و عملاً روند عادی فعالیت کسبوکارها متوقف شده است.
در چنین شرایطی برخی شرکتهای کوچک ناچار به کاهش هزینهها، تعدیل نیرو یا حتی تعطیلی کامل فعالیت خود شدهاند. برای بسیاری از فروشگاههای آنلاین و کسبوکارهای خرد، قطع ارتباط با کاربران به معنای توقف جریان درآمد است.
فشار پنهان بر شرکتهای بزرگتر
در سطح شرکتهای متوسط و بزرگتر، اگرچه منابع مالی و زیرساختی بیشتری برای مدیریت بحران وجود دارد، اما این شرکتها نیز از پیامدهای اختلال اینترنت مصون نماندهاند.
افزایش هزینههای عملیاتی، کاهش بهرهوری تیمها، افت کیفیت خدمات و کاهش اعتماد کاربران از جمله چالشهایی است که این شرکتها با آن مواجه شدهاند.
برخی شرکتها برای حفظ پایداری خدمات خود مجبور به استفاده از مسیرهای ارتباطی جایگزین یا تقویت زیرساختهای فنی شدهاند؛ اقداماتی که هزینههای قابل توجهی به آنها تحمیل کرده است.
ادامه چنین شرایطی میتواند شکاف میان شرکتهای بزرگ و کسبوکارهای کوچک را عمیقتر کند، زیرا کسبوکارهای کوچک توان مالی لازم برای سازگاری با این شرایط را ندارند.
فریلنسرها و مشاغل اینترنتی در معرض آسیب
مشاغل آزاد و فریلنسرها از دیگر گروههایی هستند که وابستگی مستقیمی به اینترنت دارند. برای بسیاری از برنامهنویسان، طراحان، مترجمان، تولیدکنندگان محتوا و فعالان خدمات آنلاین، اینترنت ابزار اصلی کار محسوب میشود.
اختلال در دسترسی به پلتفرمهای کاری، دشوار شدن ارتباط با کارفرمایان خارجی و کندی یا قطعی ارتباطات باعث شده بسیاری از فریلنسرها با افت درآمد مواجه شوند. علاوه بر فشار اقتصادی، این وضعیت سطح نااطمینانی شغلی و فرسودگی روانی در میان فعالان این حوزه را نیز افزایش داده است.
اختلال در اکوسیستم بلاکچین و رمزدارایی
در حوزه فناوریهای نوظهور مانند بلاکچین و رمزدارایی، نقش اینترنت حتی پررنگتر است. در این اکوسیستم اینترنت نهتنها ابزار ارتباطی، بلکه زیرساخت مستقیم عملیات و دسترسی کاربران به داراییهای دیجیتال محسوب میشود.
اختلال در اینترنت میتواند فرآیندهایی مانند احراز هویت، انجام معاملات، برداشت و واریز داراییها و مدیریت کیف پولهای دیجیتال را با مشکل مواجه کند. در ماههای اخیر نیز بسیاری از کاربران با چنین چالشهایی روبهرو شدهاند.
همچنین کاهش کیفیت ارتباطات بینالمللی و ناپایداری اتصال میتواند ریسکهای امنیتی را افزایش دهد. در برخی موارد کاربران برای دسترسی به خدمات ناچار به استفاده از ابزارها یا مسیرهای غیررسمی شدهاند که این مسئله احتمال بروز تهدیدهایی مانند فیشینگ یا سوءاستفادههای سایبری را افزایش میدهد.
چالش دسترسیهای محدود
یکی از موضوعاتی که در ماههای اخیر مورد بحث فعالان اقتصاد دیجیتال قرار گرفته، مسئله دسترسیهای محدود یا تفکیکشده به اینترنت است. برخی کارشناسان معتقدند چنین رویکردهایی نمیتواند جایگزین اینترنت پایدار و عمومی باشد.
به باور آنها، ایجاد سطوح مختلف دسترسی ممکن است در عمل نابرابری میان کسبوکارها را افزایش دهد و رقابت در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال را کاهش دهد. بسیاری از کسبوکارهای کوچک نیز اساساً امکان دسترسی به چنین مسیرهایی را ندارند.
اقتصاد دیجیتال در نقطه حساس
مجموع این تحولات نشان میدهد که موضوع اینترنت از سطح یک اختلال فنی فراتر رفته و به مسئلهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. ادامه این روند میتواند به تعطیلی بیشتر کسبوکارها، کاهش سرمایهگذاری در حوزه فناوری، مهاجرت نیروی انسانی متخصص و گسترش اقتصاد غیررسمی منجر شود.
با این حال، بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند هنوز امکان جلوگیری از عمیقتر شدن این بحران وجود دارد. بازگشت ثبات به زیرساخت اینترنت و فراهم شدن دسترسی پایدار برای کسبوکارها میتواند بخشی از ظرفیتهای از دسترفته اقتصاد دیجیتال را احیا کند.
اقتصاد دیجیتال طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین بخشهای مولد اقتصاد کشور تبدیل شده و معیشت میلیونها نفر به آن وابسته است. حفظ پایداری زیرساختهای ارتباطی، نهتنها برای رشد این بخش بلکه برای ثبات اقتصادی کشور نیز اهمیت تعیینکنندهای دارد.
