توهم گنجیابی در خراسان شمالی؛ از دستگیری ۲۰ نفر تا کشف ۹ فلزیاب
در سال جاری ۲۰ حفار غیرمجاز در خراسان شمالی دستگیر و ۹ دستگاه فلزیاب کشف شد. این گزارش به بررسی ابعاد اجتماعی، فرهنگی و قانونی پدیده گنجیابی و حفاری غیرمجاز در استان میپردازد.
نوای بامداد — به نقل از ایرنا
در سال های اخیر پدیده گنج یابی و حفاری های غیرمجاز در مناطق تاریخی خراسان شمالی به یکی از معضلات جدی اجتماعی و فرهنگی این استان تبدیل شده است بر اساس گزارش های رسمی و به نقل از مسئولان اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی طی سال جاری دست کم ۲۰ نفر به اتهام حفاری غیرمجاز در محوطه های تاریخی این استان دستگیر و ۹ دستگاه فلزیاب نیز از آنان کشف و ضبط شده است
افزایش حفاریهای غیرمجاز؛ ریشهها و انگیزهها
خراسان شمالی با پیشینه تاریخی غنی و وجود صدها محوطه باستانی، همواره مورد توجه سودجویانی قرار گرفته که با توهم یافتن گنج و آثار باستانی، به حفاریهای غیرقانونی روی میآورند. این افراد اغلب با تبلیغات فریبنده در فضای مجازی یا توسط افراد سودجو، به خرید دستگاههای فلزیاب و جستوجوی گنج تشویق میشوند. بسیاری از این حفاران نه تنها به دنبال ثروت بادآورده هستند، بلکه به دلیل ناآگاهی از قوانین میراث فرهنگی و پیامدهای حقوقی و اجتماعی این اقدامات، به راحتی در دام سودجویان میافتند.
نقش فلزیابها در تخریب میراث فرهنگی
فلزیابها به عنوان ابزار اصلی حفاریهای غیرمجاز، نقش مهمی در تخریب آثار تاریخی ایفا میکنند. استفاده از این دستگاهها در مناطق باستانی، نه تنها موجب آسیب جدی به لایههای فرهنگی و ساختارهای تاریخی میشود، بلکه گاه منجر به نابودی کامل آثار ارزشمند و غیرقابل جایگزین میگردد. طبق قانون، حمل و استفاده از فلزیاب بدون مجوز رسمی جرم محسوب میشود و متخلفان با مجازاتهای سنگین مواجه خواهند شد.
اقدامات دستگاههای اجرایی و انتظامی
اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی با همکاری نیروی انتظامی و مشارکت مردم محلی، طی سال جاری موفق به شناسایی و دستگیری ۲۰ نفر حفار غیرمجاز شده است. همچنین ۹ دستگاه فلزیاب که به طور غیرقانونی در اختیار این افراد بود، کشف و ضبط شد. این اقدامات در راستای حفاظت از میراث فرهنگی و جلوگیری از تخریب محوطههای باستانی صورت گرفته است.
مسئولان میراث فرهنگی استان تاکید دارند که همکاری مردم در شناسایی و گزارش فعالیت های مشکوک نقش بسزایی در موفقیت این طرح ها داشته است بسیاری از کشفیات و دستگیری ها با اطلاع رسانی به موقع اهالی روستاها و مناطق تاریخی انجام شده است
پیامدهای اجتماعی و فرهنگی حفاریهای غیرمجاز
حفاریهای غیرمجاز علاوه بر خسارتهای جبرانناپذیر به آثار تاریخی، پیامدهای اجتماعی و فرهنگی گستردهای نیز به دنبال دارد. از بین رفتن هویت تاریخی مناطق، کاهش جذابیت گردشگری، تضعیف سرمایه اجتماعی و حتی ایجاد ناامنی در روستاها و مناطق باستانی از جمله این پیامدهاست. همچنین، برخی از حفاران به دلیل ناآگاهی یا فریب خوردن از سوی افراد سودجو، سرمایههای مالی خود را نیز از دست میدهند.
قوانین و مجازاتها؛ بازدارندگی یا نیاز به اصلاح؟
بر اساس قوانین جاری کشور، هرگونه حفاری در محوطههای تاریخی بدون مجوز رسمی جرم محسوب میشود و متخلفان علاوه بر ضبط ابزار و ادوات حفاری، با مجازاتهای حبس و جریمه نقدی روبرو خواهند شد. همچنین خرید، فروش و نگهداری فلزیاب بدون مجوز نیز ممنوع است. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که بازدارندگی این قوانین نیازمند تقویت و اجرای دقیقتر است و باید با افزایش آگاهی عمومی و آموزشهای فرهنگی، زمینه کاهش این جرایم فراهم شود.
نقش آموزش و فرهنگسازی
یکی از راهکارهای اساسی برای مقابله با پدیده گنجیابی و حفاری غیرمجاز، ارتقای سطح آگاهی عمومی و فرهنگسازی در جامعه است. آموزشهای مستمر در مدارس، رسانهها و اجتماعات محلی درباره اهمیت میراث فرهنگی و پیامدهای تخریب آن، میتواند نقش مهمی در کاهش این معضل ایفا کند. همچنین، معرفی ظرفیتهای گردشگری و اقتصادی مناطق تاریخی به عنوان جایگزینی پایدار و قانونی برای کسب درآمد، میتواند انگیزه حفاریهای غیرمجاز را کاهش دهد.
چشمانداز آینده؛ حفاظت از میراث فرهنگی خراسان شمالی
خراسان شمالی به عنوان یکی از استانهای مهم شمال شرق کشور، با داشتن آثار تاریخی و فرهنگی متعدد، نیازمند توجه ویژه مسئولان و مشارکت فعال مردم در حفاظت از این میراث ارزشمند است. استمرار اقدامات نظارتی، تقویت همکاریهای بینبخشی، افزایش آموزش و فرهنگسازی و برخورد قاطع با متخلفان، میتواند زمینهساز حفظ و انتقال این سرمایههای ملی به نسلهای آینده باشد.
در نهایت مقابله با توهم گنج یابی و حفاری های غیرمجاز نیازمند عزم جدی همه دستگاه ها و مشارکت آگاهانه مردم است تنها با همدلی و همکاری می توان از میراث گرانبهای خراسان شمالی و هویت تاریخی این سرزمین پاسداری کرد