نوای بامداد — به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان
طبق اعلام وزارت بهداشت و نتایج تازه ترین مطالعات اپیدمیولوژیک حدود ۴۲ درصد از کل مرگ ومیرهای سالانه در ایران ناشی از بیماری های قلبی و عروقی است; آماری که نشان می دهد بیماری های غیرواگیر همچنان جدی ترین تهدید سلامت عمومی در کشور به شمار می روند کارشناسان سلامت می گویند الگوی زندگی کم تحرک تغذیه نامناسب مصرف سیگار و فشارهای روانی از مهم ترین عوامل مؤثر در گسترش این بیماری ها هستند
بحران خاموش بیماریهای غیرواگیر در ایران
بیماریهای غیرواگیر شامل بیماریهای قلبی و عروقی، سرطانها، دیابت و بیماریهای مزمن تنفسی، حدود ۸۰ درصد از بار بیماریها در ایران را تشکیل میدهند. از میان آنها، بیماریهای قلبی و عروقی بیشترین نقش را در مرگومیر دارند. این بیماریها نهتنها هزینههای اقتصادی سنگینی بر نظام سلامت تحمیل میکنند، بلکه موجب کاهش قابل توجه کیفیت زندگی بیماران و خانوادههای آنها نیز میشوند.
به گفته مسئولان حوزه سلامت در دهه اخیر روند افزایش مرگ ناشی از بیماری های قلبی در مناطق شهری و روستایی کشور تقریباً ثابت یا رو به رشد بوده است افزایش چاقی در میان کودکان و نوجوانان مصرف زیاد فست فود و کم تحرکی از عواملی هستند که این وضعیت را تشدید کرده اند بر اساس داده های رسمی بیش از نیمی از بزرگسالان ایرانی دارای اضافه وزن یا چاقی هستند و حدود ۲۵ درصد از آنان فشار خون بالا دارند
عوامل خطرساز؛ از سبک زندگی تا آلودگی هوا
سبک زندگی ناسالم، مصرف دخانیات، رژیم غذایی پرچرب و پرنمک، و عدم فعالیت بدنی از مهمترین دلایل بروز بیماریهای قلبی به شمار میروند. همچنین پژوهشهای اخیر نشان داده است که آلودگی هوا نیز نقش فزایندهای در افزایش حملات قلبی و سکتههای مغزی دارد. در شهرهای بزرگ مانند تهران، مشهد، اصفهان و اهواز، ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون باعث التهاب عروق و افزایش احتمال لختهشدن خون میشوند.
از سوی دیگر استرس شغلی و مشکلات اقتصادی در سال های اخیر باعث افزایش فشارهای روانی در جامعه شده است روان شناسان معتقدند که استرس های مزمن می توانند با تأثیر بر سیستم عصبی خودمختار موجب افزایش فشار خون و ضربان قلب شوند; دو عامل مهم در بروز بیماری های قلبی
نقش تغذیه در پیشگیری از بیماریهای قلبی
کارشناسان تغذیه تأکید دارند که اصلاح الگوی غذایی، مهمترین راهکار در کنترل و پیشگیری از بیماریهای قلبی است. مصرف میوه و سبزی تازه، غلات کامل، ماهی، روغن زیتون و کاهش مصرف نمک و قند از جمله توصیههای کلیدی است. بهویژه مصرف زیاد غذاهای فرآوریشده و فستفودها که حاوی چربیهای ترانس هستند، خطر سکته قلبی را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
وزارت بهداشت ایران از چند سال گذشته طرح ملی کنترل بیماری های غیرواگیر را آغاز کرده که شامل آموزش سبک زندگی سالم غربالگری فشار خون و دیابت و ترویج فعالیت بدنی است با این حال کارشناسان معتقدند اجرای این برنامه ها نیازمند همکاری همه جانبه دستگاه های مختلف از آموزش وپرورش گرفته تا شهرداری ها و رسانه ها است
آمار جهانی و جایگاه ایران
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بیماریهای قلبی و عروقی سالانه حدود ۱۸ میلیون نفر را در سراسر جهان به کام مرگ میکشانند. در کشورهای با درآمد متوسط مانند ایران، این بیماریها بیش از نیمی از مرگومیرها را تشکیل میدهند. بر اساس گزارش این سازمان، کاهش تنها ۳۰ درصد از مصرف نمک و افزایش ۲۰ درصدی فعالیت بدنی میتواند از وقوع میلیونها مرگ زودرس جلوگیری کند.
در ایران نیز بیش از ۱۵۰ هزار نفر سالانه بر اثر بیماری های قلبی و سکته های مغزی جان خود را از دست می دهند بخش قابل توجهی از این مرگ ها در سنین زیر ۶۵ سال رخ می دهد که به معنای از دست رفتن سال های ارزشمند عمر مفید نیروی انسانی کشور است
راهکارهای پیشگیری و اقدامات در دست اجرا
پزشکان متخصص قلب و عروق توصیه میکنند افراد بالای ۴۰ سال حداقل سالی یکبار فشار خون، چربی و قند خون خود را بررسی کنند. همچنین ترک سیگار و کنترل استرس از مهمترین گامها برای پیشگیری محسوب میشوند. توسعه فضاهای ورزشی عمومی و ترویج دوچرخهسواری شهری نیز از راهکارهای مؤثر در سطح جامعه به شمار میآید.
در برخی استان ها مانند خراسان رضوی و فارس برنامه های «کلینیک قلب سالم» راه اندازی شده است که با هدف آموزش پایش و درمان بیماران در مراحل اولیه فعالیت می کنند این مراکز با شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر نقش مهمی در کاهش مرگ ومیرهای قلبی دارند
لزوم آگاهی عمومی و تغییر نگرش جامعه
یکی از چالشهای مهم در کنترل بیماریهای غیرواگیر، کمبود آگاهی مردم نسبت به علائم هشداردهنده است. بسیاری از بیماران تا زمان وقوع سکته قلبی یا مغزی از وضعیت خطرناک خود بیاطلاعاند. آموزش عمومی، استفاده از رسانهها و شبکههای اجتماعی، و اطلاعرسانی در مدارس میتواند نقش بسزایی در ارتقای فرهنگ سلامت ایفا کند.
متخصصان معتقدند اگر مردم نسبت به نشانه هایی مانند درد قفسه سینه تنگی نفس تعریق ناگهانی یا خستگی غیرعادی آگاهی بیشتری داشته باشند می توان از بسیاری از مرگ های ناگهانی جلوگیری کرد در کنار آن نهادینه سازی فرهنگ تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم در جامعه باید از سنین کودکی آغاز شود
جمعبندی
بیماریهای قلبی و عروقی نهتنها یک معضل پزشکی، بلکه یک مسئله اجتماعی و اقتصادی هستند که نیاز به رویکردی چندبخشی دارد. کاهش سهم ۴۲ درصدی این بیماریها از مرگومیرهای کشور تنها با مشارکت مردم، نهادهای مدنی و تصمیمگیران ممکن است. اجرای سیاستهای جامع سلامتمحور، کنترل آلودگی هوا، و اصلاح الگوی زندگی میتواند گامی بزرگ در جهت کاهش بار بیماری و افزایش امید به زندگی در ایران باشد.
