نوای بامداد — به نقل از ایرنا
با هدف حفظ تنوع زیستی میراث طبیعی و تاریخی و بهره برداری اصولی از ذخایر طبیعی برنامه جامع شناسایی حفاظت و مدیریت غارهای خراسان شمالی آغاز شد این اقدام توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان و در قالب کارگروه غارشناسی استانی اجرایی شده است
مطالعه اولیه ۱۶ غار و شناسایی دهانهها
رضا شکاریان، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی، اعلام کرد که مطالعات مقدماتی روی ۱۶ غار در نقاط مختلف استان انجام شده و برآوردها حاکی از وجود ۱۹ غار دیگر در مناطق بکر و صعبالعبور استان است. این غارها عمدتاً در مناطق کوهستانی واقع شدهاند و با کمک جوامع محلی و بررسیهای میدانی شناسایی شدهاند.
وی افزود از میان این غارها چهار غار در مناطق تحت مدیریت سازمان محیط زیست قرار دارند و مسئولیت حفاظت از آن ها با این سازمان است در حالی که سایر غارها در مناطق آزاد بوده و تحت نظارت اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان هستند
اهمیت حفاظت زیستی و اکولوژیکی
غارهای طبیعی علاوه بر جنبههای زمینشناسی، زیستگاههای مهمی برای گونههای نادر و در معرض خطر، بهویژه خفاشها محسوب میشوند. شکاریان تأکید کرد که هرگونه مداخله انسانی بدون برنامهریزی و آگاهی، میتواند منجر به تخریب زیستگاهها، نابودی گونهها و آسیب به ساختار طبیعی غارها شود.
او همکاری نهادهای مسئول دهیاری ها شوراهای اسلامی روستاها و نیز مشارکت جوامع محلی را برای موفقیت این برنامه حیاتی دانست و افزود «حفاظت از غارها بدون مشارکت مردمی و درک صحیح از اهمیت آن ها ممکن نیست »
غارها؛ میراث طبیعی، تاریخی و فرهنگی
غارهای خراسان شمالی فقط زیستگاه نیستند، بلکه در گذشته نیز بهعنوان پناهگاه و گذرگاه انسانها مورد استفاده قرار میگرفتند. بقایای فرهنگی، دستکندهای معماری و یافتههای باستانشناسی از حضور تمدنهای کهن در برخی غارها حکایت دارد. شکاریان در این خصوص افزود: «این غارها زبان گویای تاریخ و معماری انسان در دل طبیعت هستند و حفاظت از آنها، حفاظت از تاریخ و هویت منطقه است.»
وی خاطرنشان کرد که برخی غارهای استان همچون غار هنامه شیروان دارای معماری دست کند اسلامی بوده و در رده آثار ملی یا در آستانه ثبت قرار دارند
ایمنسازی و توسعه گردشگری پایدار
یکی از اهداف کلیدی این طرح، فراهمسازی بستر مناسب برای معرفی غارهای شاخص استان به گردشگران و سرمایهگذاران علاقهمند به اکوتوریسم است. به گفته شکاریان، برای تحقق این هدف، باید ابتدا ایمنسازی غارها، درجهبندی و رعایت حریم آنها با دقت انجام شود.
وی همچنین به تشکیل کمیته های تخصصی برای رصد و پایش مستمر وضعیت غارها اشاره کرد و گفت «ایجاد سازوکارهای دقیق مدیریتی و بهره گیری از ظرفیت علمی کارشناسان زمین شناسی و زیست محیطی در این مرحله بسیار مهم است »
در پایان جلسه کارگروه مقرر شد تمامی دستگاه های متولی در حوزه های محیط زیست گردشگری میراث فرهنگی منابع طبیعی و شهرداری ها برنامه اجرایی خود را تهیه و به دبیرخانه کارگروه غارشناسی استان ارائه کنند
خراسان شمالی؛ سرزمین غارها و شگفتیهای زمینشناسی
استان خراسان شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، اقلیم کوهستانی و وجود رشتهکوههایی نظیر آلاداغ، باباامان و شاهجهان، یکی از مناطق مستعد برای شکلگیری غارهای طبیعی است. این منطقه به گفته کارشناسان زمینشناسی، پتانسیل زیادی در حوزه ژئوتوریسم دارد که تاکنون بهطور کامل شناسایی و بهرهبرداری نشده است.
وجود چشمه های آهکی فرسایش آبی و ساختارهای آهکی در مناطق شرقی و شمال غربی استان زمینه ساز ایجاد ده ها غار طبیعی و مصنوعی شده است که بسیاری از آن ها هنوز در مراحل ابتدایی شناسایی هستند
کارشناسان بر این باورند که اجرای طرح جامع حفاظت و بهره برداری از غارها گامی اساسی در جهت توسعه پایدار گردشگری طبیعی و تقویت اقتصاد بومی خواهد بود به ویژه در روستاهایی که در نزدیکی این غارها قرار دارند
چشمانداز طرح؛ توازن میان حفاظت و توسعه
در شرایطی که تخریبهای محیطزیستی، استخراج غیرمجاز از غارها و ورود غیرمسئولانه گردشگران به تهدیدی جدی برای این ذخایر طبیعی تبدیل شده است، برنامه جامع جدید میتواند الگویی برای مدیریت صحیح این منابع طبیعی ارائه دهد. این طرح با تاکید بر مستندسازی، آموزش عمومی، نظارت مستمر و مشارکت جوامع محلی، تلاش میکند توازنی میان حفاظت از منابع و بهرهبرداری مسئولانه ایجاد کند.
در نهایت امید است که این طرح نه تنها موجب حفظ میراث زمین شناسی و زیستی استان شود بلکه به رونق گردشگری اشتغال زایی و توسعه اقتصادی در مناطق کم برخوردار خراسان شمالی نیز کمک کند
