نوای بامداد — به نقل از ایرنا
خشکسالی شدید در خراسان شمالی نفس کشاورزان این استان را به شماره انداخته و بحران کم آبی به نقطه ای رسیده که بازار سیاه آب شکل گرفته است; بازاری که در آن آب به جای اینکه مایه حیات باشد تبدیل به کالایی نایاب و گران شده و دلالان از این وضعیت بحرانی به شدت سود می برند
در خراسان شمالی روزها بر خشکی زمین و سکوت قنات ها می گذرد و باغ هایی که روزی سرشار از شادابی و رنگ بودند حالا با شاخه های خشک و برگ های پژمرده نمایانگر عمق فاجعه خشکسالی هستند کشاورزان با دستان ترک خورده و قلب هایی مملو از اضطراب در جستجوی جرعه ای آب برای نجات درختان و محصولات خود هستند اما شرایط به گونه ای است که آب به کالایی گران و کمیاب تبدیل شده است
بازار سیاه آب و سودجویی در دل بحران
در این وضعیت نابسامان، عدهای سودجو با حفر چاههای غیرمجاز و فروش آب به کشاورزان و باغداران، نه تنها بحران کمآبی را عمیقتر میکنند، بلکه هزینههای گزافی بر دوش کشاورزان وارد میآورند. قیمت هر تانکر ۱۰ هزار لیتری آب طی سال گذشته حدود ۳۰ میلیون ریال بود، اما امسال این رقم چندین برابر شده است. کشاورزان ناچارند برای حفظ محصول و معیشت خود بارها تانکر آب سفارش دهند، در حالی که هزینههای آن بسیار بالاتر از درآمد حاصل از فروش محصولاتشان است.
اشرف طاهری باغدار میانسال روستای بازخانه در حاشیه بجنورد با صدایی لرزان می گوید «مگر می شود درختی را که سال ها با زحمت پرورش داده ایم رها کنیم اما این وضعیت واقعاً طاقت فرساست »
تبعیض میان کشاورزان و خانهباغهای مرفه
در حالی که مزارع و باغهای کشاورزان در معرض نابودی هستند، برخی خانهباغهای متمکنان در اطراف بجنورد با خرید آب تانکری برای تفریح و سبز نگه داشتن فضای خود، همچنان سرسبز باقی ماندهاند. این نابرابری در دسترسی به آب و مصرف آن، دل کشاورزان را به شدت میسوزاند؛ آنها آب میخرند تا نان سفرهشان را حفظ کنند، در حالی که برخی آب میخرند تا سایه و تفریح داشته باشند.
بحران کم آبی تا جایی پیش رفته که نزاع و مشاجره بین کشاورزان برای برداشت آب از رودخانه ها چشمه ها و قنات ها به امری عادی تبدیل شده است محمدرضا قهرمانلو یکی از کشاورزان بجنوردی می گوید «برخی اهالی در محله ها چاه زده اند و آب می فروشند و گاهی کار به دعوا و درگیری می کشد الان جرعه ای آب حتی ارزش دعوا پیدا کرده است »
وضعیت منابع آب و قوانین مرتبط
برای درک بهتر وضعیت قانونی و حفاظت از منابع آب، با وحید واسطه، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسانشمالی گفتگو شده است. او با تأکید بر اینکه پروانه هر چاه تنها مختص اراضی همان منطقه است و انتقال آب به اراضی دیگر ممنوع است، میگوید: «فروش آب چاههای مجاز و غیرمجاز کاملاً غیرقانونی بوده و تهدیدی جدی برای منابع آب زیرزمینی و کشاورزان محسوب میشود.»
وی درباره چاه های غیرمجاز منطقه صندل آباد بجنورد و حوالی روستاهای بازخانه افزود «حدود ۲۰ حلقه چاه غیرمجاز شناسایی شده که اخطارهای لازم به مالکان آن ها داده شده و پرونده برای اقدامات قضایی به مراجع ذی ربط ارسال شده است همچنین اقدامات مسدودسازی این چاه ها در حال انجام است »
بحران خشکسالی در اعداد و ارقام
۹۰ درصد اراضی کشاورزی خراسانشمالی تحت تأثیر خشکسالی قرار دارد. بخش کشاورزی این استان سالانه حدود ۸۷۰ میلیون مترمکعب آب مصرف میکند، در حالی که نیاز واقعی بیش از یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب است. از ۱۱ دشت استان، هشت دشت ممنوعه و چهار دشت در وضعیت ممنوع بحرانی هستند. بر اساس شاخص بارش، تبخیر و تعرق (SPEI)، بیش از ۹۹ درصد مساحت استان خشکسالی را تجربه میکند که بیش از دو سوم آن به خشکسالی بسیار شدید اختصاص دارد.
این ارقام نشان دهنده بحران جدی و گسترده ای است که می تواند زندگی کشاورزان و ساکنان این منطقه را تهدید کند و ادامه وضعیت فعلی می تواند به تخریب بیشتر منابع آب زیرزمینی و تشدید فقر و بیکاری در روستاها بینجامد
چشمانداز و راهکارها
کشاورزان و مسئولان به دنبال راهکاری هستند که بحران کمآبی را کاهش دهد. کشاورزان امیدشان به بارش باران است اما تأکید میکنند تا زمانی که منابع آب به درستی مدیریت نشوند و بازار سیاه آب پابرجا باشد، وضعیت همچنان بحرانی خواهد بود. همچنین ضرورت دارد اقدامات قانونی سختگیرانهتری علیه چاههای غیرمجاز و دلالان آب صورت گیرد تا منابع آب زیرزمینی حفاظت شود.
از سوی دیگر توسعه سیستم های نوین آبیاری آموزش کشاورزان در مصرف بهینه آب و حمایت های دولتی برای تجهیز مزارع به فناوری های صرفه جویی در آب می تواند گامی مؤثر در این مسیر باشد توجه به توسعه پایدار کشاورزی و افزایش بهره وری آب راهکارهای ضروری برای مقابله با اثرات خشکسالی است که باید با همکاری تمامی بخش ها و مسئولان اجرایی دنبال شود
نتیجهگیری
بازار سیاه آب در خراسانشمالی نمایانگر وضعیت بحرانی و پیچیدهای است که در دل خشکسالی شدید این استان شکل گرفته است. در حالی که کشاورزان با تلاش و هزینههای سنگین در تلاش برای حفظ زمینهای کشاورزی و باغهایشان هستند، سودجویان از این وضعیت سوءاستفاده میکنند و بازار آب را به عرصهای پررقابت و پرتنش تبدیل کردهاند. این شرایط نیازمند مدیریت هوشمندانه، نظارت دقیق و همکاری همهجانبه برای حفاظت از منابع آب و تضمین معیشت کشاورزان است تا از فروپاشی کشاورزی و آسیبهای اجتماعی و اقتصادی بیشتر جلوگیری شود.
